EN 
Usled različitih faktora zagađenja, nadolazeće klimatske krize i nekontrolisanog investitorskog urbanizma koji ugrožavaju zelenu infrastrukturu i javni prostor Beograda, kvalitet života u gradu sve više opada i nameće se potreba za novim rešenjima. Trend povećanja saobraćaja i površina građevinskog zemljišta, a smanjivanje i zapostavljanje zelenih površina, predstavlja dugoročnu pretnju po zdravlje dece, građana i građanki Beograda. Sa željom da izvršimo uticaj na javne politike u oblasti urbanizma, kroz strategije i planove koji se bave razvojem grada Beograda na makro i mikro nivou, projekat “Inicijative za gradske baštenske zajednice” se posle dve godine pauze se nastavlja i donosi niz novih aktivnosti. Verujemo da bi kreiranje povoljnog okvira za formiranje gradskih baštenskih zajednica doprinelo borbi protiv klimatskih promena, zaštiti životne sredine kao i razvoju i jačanju socijalnih struktura u lokalnim zajednicama.
Formiranje sistema gradskih baštenskih zajednica u mnogim svetskim gradovima prepoznato je kao jedan od alata za razvoj i održivo upravljanje gradskim prostorima, ali i kao sredstvo za obezbeđivanje izvora hrane na lokalnom nivou i postizanje mikro klimatskih, socijalnih i ekonomskih benefita. Gradske baštenske zajednice su otvorene površine na kojima se pojedinci ili grupe bave uzgojem biljaka po sopstvenom izboru. Postoje u većini evropskih gradova i imaju brojne društveno korisne namene poput fizičke i socijalne rehabilitacije, mogućnosti za rad i zapošljavanje ekonomski ugroženijih slojeva stanovništva, animacije građana u trećem dobu i omogućavanja svim generacijama da se bave zdravim hobijima u oblasti hortikulture, vrtlarstva i povrtlarstva. Ovakva mesta imaju i istorijsku i kulturnu vrednost i često postaju popularna izletišta sa dodatnim sadržajima i dostupnim izvorom zdrave hrane. Primena dobrih evropskih modela sistema gradskih baštenskih zajednica bi unapredila kvalitet života u Beogradu, kao i proces prilagođavanja na klimatske promene. Iz tih razloga, ovaj projekat teži da doprinese funkcionalnoj upotrebi nenamenskih javnih i privatnih površina istovremeno smanjujući faktore zagađenja i negativne klimatske uticaje, da podspeši razvoj lokalne zelene ekonomije i osnaži potencijale građana i relevantnih struka kao nosioca promena u svojoj zajednici.
Istraživačkim radom na terenu, Ekonaut je došao do podataka da se u Beogradu preko 100 hektara otvorenih javnih površina, uključujući i javno i privatno zemljište, koristi za neformalno uzgajanje povrća, voća i ukrasnih biljaka. Neke od njih, u blizini stambenih blokova Novog Beograda, na Karaburmi, Banjici, Bežanijskoj kosi, u Košutnjaku i mnogim drugim naseljima, postoje decenijama. Trenutni korisnici neformalnih baštenskih zajednica u Beogradu često se zbog svog neregulisanog statusa suočavaju sa brojnim problemima kada žele da unaprede površine koje obrađuju. Ovakve baštenske zajednice nemaju odgovarajuću infrastrukturu i organizaciju koja je potrebna za njihovo funkcionisanje, pa su često mesto odlaganja šuta i đubreta, nelegalne gradnje i komunalnog nereda, a uz malo ulaganja mogle bi biti gradske oaze i mesta okupljanja lokalne zajednice.
Udruženje Ekonaut već godinama radi na predstavljanju i istraživanju koncepta baštenskih zajednica kroz organizovanje javnih događaja, predstavljanje primera dobre prakse iz inostranstva i podsticanje osnivanja dve baštenske zajednice u Beogradu. U ovom ciklusu, zajedno sa partnerima fokusiraćemo se na konkretne javne politike i kroz saradnju sa stručnjacima i građanima doprineti realizaciji sistemskog rešenja za upravljanje površinama koje nisu privedene nameni, a mogu da imaju brojne koristi za lokalne zajednice i grad u celini. Iako se projekat odvija u Beogradu, dobrodošle su i inicijative iz drugih gradova u Srbiji koje bi mogle da imaju koristi od ovih aktivnosti i kojima bi pružili podršku i uspostavili saradnju.
Projekat predviđa aktivno učešće građana i građanki kroz njihovu edukaciju i informisanje o konceptu baštenskih zajednica i direktno uključivanje u aktivnosti projekta. Jedna od takvih aktivnosti biće javni poziv da se građani uključe u mapiranje potencijalnih prostora za baštenske zajednice na teritoriji Beograda. To mogu biti javne ili privatne površine koje građani već koriste za uzgajanje biljaka ili pčelarstvo, kao i lokacije koje imaju potencijal da se koriste na ovaj način, a trenutno su zapuštene ili neuređene.
Ekonaut u okviru projekta u narednih godinu dana planira niz edukativnih aktivnosti vezanih za uzgajanje ukrasnih biljaka i hrane u gradskim uslovima, kao i načine formiranja i organizovanja baštenskih zajednica kako bi se lokalne zajednice i pojedinci osnažili da utiču na uređenje zelenih površina u svom okruženju. Posebnu pažnju projekat daje uključivanju formalnih i neformalnih građanskih inicijativa koje su se već okupile oko rešavanja lokalnih problema vezanih za uređenje i korišćenje javnih površina u lokalnim zajednicama.
Projekat “Inicijativa za baštenske zajednice” se sprovodi u okviru projekta Beogradske otvorene škole „Zeleni inkubator“, uz finansijsku podršku Evropske unije i Fondacije Fridrih Ebert. Sadržaj ove stranice nužno ne odražava stavove donatora ni Beogradske otvorene škole, i za njega je isključivo odgovoran “Ekonaut”.
Comments 4